Kraje ONZ chcą do 2028 r. dopracować zasady dla autonomicznej broni
Przedstawiciele 128 państw zebrani w Genewie zgodzili się, że w ciągu najbliższych dwóch lat „opracują” instrument regulujący śmiercionośną broń autonomiczną, potocznie nazywaną „zabójczymi robotami”. Blisko 100 krajów chciało szybkiego przyjęcia wiążących przepisów, ale spotkało się ze sprzeciwem największych producentów uzbrojenia. Organizacje pozarządowe oceniają wynik jako rozczarowujący.
Co ustalono w Genewie
Rozmowy odbywały się w ramach Konwencji o zakazie lub ograniczeniu użycia pewnych broni konwencjonalnych (CCW). Dotyczą systemów zdolnych do zabijania bez tego, by człowiek podejmował ostateczną decyzję o otwarciu ognia. Ponieważ w tej konwencji decyzje wymagają zgody wszystkich państw członkowskich, każdy z większych graczy może zablokować mocniejsze sformułowania.
Za szybkim przyjęciem wiążących reguł opowiadało się niemal 100 państw. Sprzeciwiły się m.in. Stany Zjednoczone, Rosja i Izrael. Według dyplomatów rosyjskie zastrzeżenia proceduralne sprawiły, że część oficjalnych posiedzeń odwołano, a negocjacje nad ostatecznym tekstem trwały całą noc.
„Opracować”, a nie „negocjować”
Spór dotyczył nawet jednego słowa. Przewodniczący konferencji, szwajcarski dyplomata Julien Thoeni, przyznał, że część krajów odrzuciła określenie „negocjować”. Dlatego w tekście mowa o „opracowaniu” instrumentu, bez rozstrzygnięcia, czy będzie to traktat wiążący prawnie.
Thoeni podkreślał, że ponad dziesięć lat rozmów przyniosło istotny krok w rozbrojeniu humanitarnym. Jak powiedział dziennikarzom: „To pokazuje, że nawet w dzisiejszym, głęboko podzielonym świecie dyplomacja wielostronna wciąż potrafi przynosić konkretne rezultaty”. Według niego proces ma wskazać, które rodzaje broni można zakazać na gruncie międzynarodowego prawa humanitarnego, a które dopuścić, ale objąć regulacją.
Krytyka organizacji pozarządowych
Koalicja Stop Killer Robots, zrzeszająca 300 organizacji, uznała mandat za „rozwodniony”. Jej zdaniem nie daje on jasnej drogi do prawnie wiążących reguł. Dyrektorka wykonawcza Nicole van Rooijen zwraca uwagę, że broń autonomiczna jest już używana w walce, także w systemach, które z pomocą sztucznej inteligencji wybierają cele. Jej zdaniem opóźnianie wiążącego instrumentu naraża cywilów i całą ludzkość.
Podobnie wypowiedziała się Verity Coyle z Human Rights Watch. Wynik nazwała rozczarowującym i oceniła, że nie oznacza pilnych działań potrzebnych do uzgodnienia nowych zasad, a technologia rozwija się bardzo szybko.
Co to oznacza dla Polski i Europy
Na razie nie ma żadnych nowych obowiązków ani zakazów. Genewska decyzja wyznacza tylko kierunek prac na kolejne dwa lata, a ich efekt pozostaje otwarty. Nie wiadomo, czy powstanie traktat, czy słabszy dokument, ani które systemy zostałyby objęte ograniczeniami.
Dla czytelnika w Polsce ma to znaczenie pośrednie, ale realne. Wojna w Europie sprawiła, że drony i systemy wspierane przez AI stały się częścią debaty o bezpieczeństwie także u nas. Przyszłe zasady mogą więc wpłynąć na to, jak państwa europejskie, w tym członkowie NATO i Unii Europejskiej, będą kupować, rozwijać i stosować takie technologie. Nie wynika to bezpośrednio z genewskich ustaleń, ale to właśnie tam będzie się rozstrzygać, jak szeroko takie regulacje mogą sięgnąć.
Warto też pamiętać, że sama konwencja działa na zasadzie konsensusu. Dopóki największe mocarstwa zbrojeniowe nie zgodzą się na wiążące reguły, każdy ambitniejszy projekt będzie wymagał kompromisów, a to oznacza przeciąganie rozmów. Najbliższe dwa lata pokażą, czy „opracowanie” instrumentu zamieni się w realną umowę.
Źródło: Al Jazeera – „Nations agree to ‘elaborate’ on rules for AI-run ‘killer robots’ by 2028”



